بورس کالا بازاری است که در آن، بهجای سهام شرکتها، کالاهای مختلف مانند مواد خام، محصولات کشاورزی و فلزات گرانبها معامله میشوند. این بورس از چند بخش شامل بازار فیزیکی، بازار مشتقه (آتی، اختیار معامله)، بازار مالی (گواهی سپرده و صندوقهای کالایی) و بازار فرعی تشکیل شده است. برای شروع فعالیت در هر یک از این بخشها، اولین گام دریافت کد بورس کالا است. این کد، مشابه کد بورس اوراق بهادار (کد بورسی) یک شناسه معاملاتی است که توسط بورس کالا برای مشتریان صادر میشود و بدون آن امکان خرید و فروش کالاها در بورس وجود ندارد. به عبارت دیگر، کد بورس کالا به شما اجازه میدهد تا کالاهای عرضهشده در بورس کالا را از طریق کارگزاریها معامله کنید. برای نمونه، خرید و فروش گواهی سپرده کالایی مانند سکه طلا یا شمش نقره بدون داشتن این کد میسر نیست.
نکته: دریافت کد بورس کالا کاملاً مجزا از کد بورسی (سهام) است. حتی اگر قبلاً در بورس سهام فعال بودهاید و کد بورسی دارید، برای معامله در بورس کالا باید کد مخصوص بورس کالا را دریافت کنید. اطلاعات هویتی شما (مانند نام، نامخانوادگی، کد ملی) از سامانه سجام به سامانه بورس کالا منتقل میشود، اما ثبتنام جداگانه در سامانه آنلاین بورس کالا (ایبیگو) الزامی است.
برای دریافت کد بورس کالا لازم است شرایط اولیه زیر را داشته باشید:
- بالای ۱۸ سال سن: شروع فعالیت در بورس کالا مخصوصاً در بخش مشتقه (آتی و اختیار) منوط به سن قانونی (۱۸ سال) است.
- ثبتنام در سجام: پیش از هر چیز باید در سامانه سجام (سامانه جامع اطلاعات مشتریان) ثبتنام و احراز هویت شده باشید. این سامانه زیر نظر شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه راهاندازی شده و اطلاعات هویتی همه فعالان بازار سرمایه را یکپارچه میکند. با ثبتنام و احراز هویت در سجام، کد بورسی شما صادر میشود و مراحل بعدی دریافت کد بورس کالا میسر میشود.
- داشتن کد سهامداری: معمولاً برای دریافت کد بورس کالا، ابتدا باید کد بورسی (سهامداری) داشته باشید. بهعبارت دیگر، پس از تکمیل ثبتنام در سجام و دریافت کد بورسی، میتوانید در گام بعدی برای کد بورس کالا اقدام کنید.
مراحل دریافت کد بورس کالا
مراحل دریافت کد بورس کالا برای افراد حقیقی (مشتریان عادی) بسیار ساده و الکترونیکی است و معمولاً بدون نیاز به مراجعه حضوری انجام میشود. بهطور کلی پنج گام اصلی برای دریافت این کد وجود دارد:
- ثبتنام و احراز هویت در سامانه سجام: همانطور که اشاره شد، اگر قبلاً در سامانه سجام ثبتنام نکردهاید، اولین قدم شما ثبتنام در سجام و تکمیل احراز هویت آن است. این مرحله فقط چند دقیقه تا یک روز کاری طول میکشد، مشروط بر اینکه اطلاعات وارد شده کامل و صحیح باشد. پس از احراز هویت سجام، پیامکی حاوی کد بورسی برای شما ارسال میشود. اگر هنوز کد بورسی ندارید، میتوانید بهصورت رایگان و آنلاین در یک کارگزاری ثبتنام کرده و کد بورسی بگیرید.
- ثبتنام در کارگزاری و سامانه ایبیگو (EBGO): پس از دریافت کد بورسی، وارد حساب خود در یکی از کارگزاریهای معتبر بورس شوید و در سامانه معاملاتی آنلاین بورس کالا (ایبیگو) ثبتنام کنید. برای این کار آدرس سامانه کارگزاری را مشاهده کرده و گزینه “اخذ کد آنلاین در بورس کالا” را انتخاب نمایید. به عنوان مثال، کارگزاریهای مختلف مانند مفید، کاریزما یا آگاه سامانه مخصوص به خود دارند (مانند mofid.ebgo.ir یا charisma.ebgo.ir یا agah.ebgo.ir). در این سامانه ابتدا اطلاعات هویتی شما از سجام فراخوانی شده و نمایش داده میشود. اگر اطلاعاتی نیاز به بهروزرسانی داشت، باید از طریق سامانه سجام اقدام کنید.
- تکمیل فرمها و مدارک در ایبیگو: پس از ثبتنام اولیه در ایبیگو، وارد حساب کاربری خود شوید و بخش مربوط به «اخذ کد بورس کالا» را باز کنید. در این قسمت، باید اطلاعات تکمیلی خود را وارد کنید (مانند آدرس، وضعیت شغلی، درآمدها و سوابق مالی). سامانه به طور خودکار اطلاعات هویتی (کد ملی، تلفن، ایمیل) را از سجام دریافت میکند و فقط بخشهای جدید را از شما درخواست میکند. در میان این مراحل باید تصویر امضای خود را بارگذاری کرده و فرم تعهدنامه مربوط به مقررات بورس کالا را قبول کنید. پس از تکمیل فرمها و ارسال اطلاعات، لازم است منتظر بررسی کارگزاری بمانید. در این مرحله معمولاً در صورت صحت اطلاعات، کد بورس کالا شما صادر میشود و نام کاربری و رمز عبور سامانه معاملاتی بورس کالا برای شما پیامک خواهد شد.
- افتتاح و اعلام حسابهای بانکی مورد نیاز: متناسب با بخشی از بورس کالا که قصد فعالیت در آن را دارید، باید حساب بانکی خاصی افتتاح و در سامانه اعلام کنید. اگر قصد خرید کالای فیزیکی (مثلاً فلزات یا محصولات کشاورزی) از بورس کالا را دارید، باید حساب وکالتی افتتاح کنید. حساب وکالتی، حسابی است که برای واریز پول پیشپرداخت خرید کالاها استفاده میشود. برای شروع میتوانید از گزینه “اعلام شماره حساب وکالتی” در سامانه ایبیگو درخواست معرفینامه بانک کنید و با مراجعه حضوری به بانک، آن را فعال نمایید.
- حساب در اختیار بورس کالا (حساب عملیاتی): اگر قصد فعالیت در معاملات آتی یا اختیار معامله کالا را دارید، باید حساب در اختیار که به آن «حساب عملیاتی» نیز گفته میشود، باز کنید. این حساب به نام شماست و امکان واریز وجه معمولی دارد، اما برداشت وجه تنها با تأیید بورس کالا صورت میگیرد. این حساب معمولاً در بانکهای مشخصی (ملت، رفاه، سامان و…) قابل افتتاح است.
- حساب پشتیبان: حساب پشتیبان در واقع یک حساب بانکی عادی به نام شماست که پس از انجام معاملات آتی یا اختیار، بورس کالا وجوه آزاد شده را به این حساب واریز میکند. برای مثال، اگر بخواهید مبلغی از حساب در اختیار برداشت کنید، ابتدا درخواست خود را ثبت کرده و پس از تایید، مبلغ مورد نظر از حساب در اختیار به حساب پشتیبان منتقل میشود.
پس از افتتاح حسابهای مورد نیاز و لینک کردن آنها (معرفی شماره حسابهای وکالتی و عملیاتی در ایبیگو)، فرایند دریافت کد بورس کالا کامل میشود. در نهایت، با تکمیل این مراحل، میتوانید بهطور رسمی در بورس کالا معامله کنید.
- انتظار برای فعالسازی و دریافت پیامک: پس از ارسال مدارک و اطلاعات در سامانه ایبیگو، بهطور معمول ظرف ۳ تا ۵ روز کاری (در صورت تکمیل صحیح مدارک و اطلاعات) کد بورس کالای شما صادر و از طریق پیامک برای شما ارسال میشود. در این پیامک، نام کاربری و رمز عبور سیستم معاملات بورس کالا (معمولاً بخش آتی کارگزاری یا پلتفرم مخصوص بورس کالا) قرار دارد. از آن به بعد میتوانید با استفاده از این اطلاعات وارد سامانه معاملاتی بورس کالا شده و خرید و فروش کالاها را آغاز کنید.
مدارک لازم برای دریافت کد بورس کالا
برای اشخاص حقیقی، معمولاً مدارک خاصی درخواست نمیشود. اطلاعات هویتی و بانکی شما عمدتاً از سجام فراخوانی میشود. فقط باید تصویر امضای خود را در سامانه آپلود کنید و یک یا دو حساب بانکی (وکالتی و/یا پشتیبان) معرفی نمایید. در موارد نادر، برخی کارگزاریها ممکن است از شما بخواهند اسکن کارت ملی یا شناسنامه را در سامانه بارگذاری کنید. از آنجا که سیستم جدید بورس کالا بسیاری از اطلاعات را بهصورت خودکار دریافت میکند، بارگذاری مدارک اضافی برای افراد حقیقی معمولاً ضروری نیست.
برای اشخاص حقوقی (شرکتها) فرآیند پیچیدهتر است. شرکتها باید برای هر بخشی از بورس کالا که میخواهند وارد شوند، مدارک متعددی مانند صورتهای مالی حسابرسیشده، اساسنامه، روزنامه رسمی تاسیس و تغییرات، معرفی مدیران، فرمهای اطلاعات حساب بانکی و فرمهای اقرارنامه ریسک معاملات آتی را به کارگزاری تحویل دهند. به طور خلاصه، دریافت کد برای شرکتها نیازمند ارائه مجموعهای از مدارک هویتی و مالی شرکت و صاحبان امضا است.
پرسشهای متداول
- کد بورس کالا چیست و چه کاربردی دارد؟
کد بورس کالا یک شناسه معاملاتی است که برای خرید و فروش کالاهای عرضه شده در بورس کالای ایران لازم است. با داشتن این کد، شما میتوانید در بازارهای فیزیکی (مثلاً خرید گواهی سپرده طلا یا سکه) و مشتقه کالا (آتی و اختیار) فعالیت کنید. این کد توسط بورس کالا صادر میشود و کاملاً با کد بورس اوراق بهادار (کد سهامداری) متفاوت است.
- آیا داشتن کد بورسی کافی است؟
خیر. کد بورسی دریافتی شما برای معاملات سهام و صندوقهای سرمایهگذاری در بورس اوراق بهادار استفاده میشود. برای معامله کالاهای بورسی (طلا، سکه، انرژی و…) باید کد جداگانهای از بورس کالا دریافت کنید. البته ثبتنام در سجام و کارگزاری که قبلاً انجام شده، کافی است و اطلاعات هویتی شما از همانجا منتقل میشود؛ اما همچنان باید مراحل دریافت کد بورس کالا را طی کنید.
- شرایط لازم برای دریافت کد بورس کالا چیست؟
مهمترین شرط، داشتن سن قانونی (۱۸ سال به بالا) و کد بورسی (از قبل) است. همچنین باید قبلاً در سامانه سجام ثبتنام و احراز هویت کرده باشید. با این شرایط، مراحل الکترونیکی دیگر مانند ثبتنام در سامانه ایبیگو کارگزاری و تکمیل فرمها را میتوانید از منزل انجام دهید. نیازی به مراجعه حضوری به کارگزاری وجود ندارد.
- چقدر طول میکشد تا کد بورس کالا صادر شود؟
در شرایط نرمال، اگر مدارک و اطلاعات شما کامل باشد، معمولاً بین ۳ تا ۵ روز کاری طول میکشد تا کد بورس کالا صادر گردد. این زمان شامل بررسی اطلاعات سجام، ثبتنام در سامانه ایبیگو و تأیید کارگزاری است. در صورتی که مدارک ناقص باشند یا نیاز به بررسی بیشتر باشد، ممکن است کمی بیشتر طول بکشد.
- آیا دریافت کد بورس کالا کاملاً آنلاین است؟
بله. برای اشخاص حقیقی تمام مراحل از ثبتنام سجام تا دریافت پیامک کد، غیرحضوری و آنلاین انجام میشود. شما نیازی به مراجعه به کارگزاری یا بانک (حداقل برای دریافت کد) ندارید. تنها برای افتتاح حساب وکالتی ممکن است نیاز به مراجعه حضوری بانک باشد که آن هم پس از دریافت کد بورس کالا و در فرآیند جداگانهای انجام میشود.
منابع و نکات تکمیلی
برای اطلاعات بیشتر و مشاهده ویدیوهای آموزشی، میتوانید به مقالات و منابع معتبر رجوع کنید. همچنین اگر به دنبال آموزشهای تخصصی بورس کالا، طلا و صندوقهای کالایی هستید، دورهها و خدمات زیر در دسترس شما هستند:
- ثبت نام دوره طلایی شو: دوره آموزش جامع بازار طلا و صندوقهای کالایی.
- ثبت نام دوره صندوق باز: دوره معرفی و تحلیل صندوقهای سرمایهگذاری کالایی.
- اشتراک کانال وی ای پی: برای دریافت تحلیلهای تخصصی لحظهای در بازار کالا و طلا.
همچنین برای محاسبات مرتبط با طلا و سکه میتوانید از ابزارهای اختصاصی سایت محسن تحلیل استفاده کنید، مانند ماشین حساب حباب سکه جهت برآورد حباب سکه، ماشین حساب طلای زینتی و ماشین حساب طلای دست دوم برای محاسبه قیمت انواع طلای زینتی و دستدوم. این ابزارها به شما کمک میکنند تا قیمت کالاهای مورد نظرتان را بهتر تحلیل کنید و تصمیمهای معاملاتی آگاهانهتری بگیرید.