افزایش سرمایه از محل سلب حق تقدم (که معمولاً به آن «صرف سهام» نیز گفته میشود) یکی از روشهای تأمین مالی شرکتها در بورس است. در این روش، شرکت سهام جدید خود را به قیمتی بالاتر از ارزش اسمی (معمولاً ۱۰۰۰ ریال) عرضه میکند و اولویتی برای سهامداران فعلی در خرید این سهام جدید قائل نمیشود. به عبارت دیگر، حق تقدم خرید سهام جدید از سهامداران قبلی سلب شده و سهام جدید بهصورت عمومی در بازار عرضه میشود. تفاوت قیمت عرضه با ارزش اسمی هر سهم به حساب «صرف سهام» در ترازنامه شرکت منظور میشود. برای مثال اگر شرکتی سهام جدید خود را به قیمت ۳۰۰۰ ریال عرضه کند، صرف سهام ۲۰۰۰ ریال به ازای هر سهم خواهد بود.
صرف سهام (Share Premium) در ترازنامه شرکت در بخش حقوق مالکانه درج میشود و میتواند به سه روش استفاده شود: ۱) تبدیل به سهام جایزه و توزیع میان سهامداران قبلی، ۲) تقسیم نقدی به سهامداران قبلی، یا ۳) انتقال به حساب اندوخته شرکت.
به عنوان مثال، شرکتی که ۵۰۰ میلیارد ریال سرمایه جذب کند ممکن است با انتشار ۸۰ میلیون سهم جدید به قیمت ۶۲۵۰ ریال (هر سهم) این مبلغ را تأمین نماید؛ در این حالت مبلغ ۸۰ میلیارد ریال (۸۰ میلیون سهم × ۱۰۰۰ ریال) به حساب سرمایه ثبت شده منتقل شده و مابقی (۴۲۰ میلیارد ریال) به صرف سهام اختصاص مییابد. سپس شرکت میتواند با انتقال ۴۲۰ میلیارد ریال صرف سهام به حساب اندوخته یا تخصیص آن به صورت سهام جایزه، از منابع جذب شده برای توسعه استفاده کند.
انواع افزایش سرمایه از محل صرف سهام
در روش کلی افزایش سرمایه از محل صرف سهام، دو سناریو وجود دارد:
- افزایش سرمایه با حفظ حق تقدم: در این روش، شرکت حق تقدم خرید سهام جدید را ابتدا به سهامداران فعلی میدهد تا درصد مالکیت آنها حفظ شود. سهامداران برای خرید حق تقدم باید مبلغی بالاتر از ارزش اسمی را پرداخت کنند.
- افزایش سرمایه با سلب حق تقدم: در این حالت، شرکت تصمیم میگیرد اولویت خرید را از سهامداران فعلی سلب کرده و سهام جدید را به صورت عمومی عرضه کند. به عبارت دیگر، اولویت پرداخت سهام جدید از سهامداران قبلی حذف شده و سهام جدید در بازار عرضه عمومی میشود.
در نتیجه، با سلب حق تقدم، همه سرمایهگذاران (نه فقط سهامداران قبلی) میتوانند از زمان آغاز پذیرهنویسی در افزایش سرمایه شرکت کنند. این شیوه به شرکت امکان جذب سرمایهگذاران جدید و افزایش شناوری سهام را میدهد.
تأثیر بر قیمت سهام
افزایش سرمایه به هر روش، قیمت نظری سهام شرکت را تغییر میدهد. در روش سلب حق تقدم، از آنجا که شرکت سهام را با قیمتی نزدیک به ارزش بازار (اما کمی تخفیفخورده) عرضه میکند، افت قیمت بعد از افزایش سرمایه معمولاً کمتر از سایر روشها است. در مثال فرضی بالا، ارزش بازار شرکت قبل از افزایش سرمایه برابر با ۱۰ هزار میلیارد ریال بود. پس از جذب ۵۰۰ میلیارد ریال سرمایه، ارزش بازار به ۱۰۵۰۰ میلیارد و تعداد سهام به ۱.۵ میلیارد میرسد، و قیمت تئوریک هر سهم جدید در حدود ۱۰۵۰۰۱۵۰۰=۷۰۰۰\frac{۱۰۵۰۰}{۱۵۰۰}=۷۰۰۰۱۵۰۰۱۰۵۰۰=۷۰۰۰ ریال خواهد بود.
همچنین باید توجه کرد که در صورت تخصیص سهام جایزه به سهامداران قبلی (به عنوان مثال با تبدیل صرف سهام به سهم جایزه)، تعداد سهام هر سهامدار افزایش مییابد و ارزش دارایی او (ثروت) بعد از افزایش سرمایه تقریباً بدون تغییر خواهد بود. به عبارت دیگر، هر چند قیمت اسمی سهم پس از افزایش سرمایه کاهش مییابد، ولی چون تعداد سهام قدیم افزایش مییابد، ارزش کل پرتفوی سهامدار ثابت میماند. در عمل، قیمت نهایی سهم پس از افزایش سرمایه معمولاً کمی بالاتر از قیمت تئوریک نیز معامله میشود، چرا که شرکتها برای فروش سهام جدید معمولاً نرخ اندکی کمتر از قیمت بازار را تعیین میکنند تا سرمایهگذاران جدید تشویق شوند.
مزایا و معایب افزایش سرمایه با سلب حق تقدم
افزایش سرمایه از محل صرف سهام با سلب حق تقدم مزایا و معایب خاص خود را دارد:
- مزایا:
- جذب منابع مالی جدید از طریق سرمایهگذاران تازه وارد (بدون محدودیت به سهامداران فعلی)l.
- افزایش تعداد سهام شناور (Free Float) در بازار که میتواند نقدشوندگی سهم را بهبود بخشد.
- کاهش زمان انجام فرآیند (فرآیند سریعتر نسبت به افزایش سرمایه با حفظ حق تقدم).
- معافیت مالیاتی: طبق قانون مصوب ۲۹/۰۵/۱۳۹۹ مجلس، شرکتهایی که پس از تصویب قانون برنامه ششم، افزایش سرمایه خود را از طریق صرف سهام با سلب حق تقدم انجام دهند و مدارک را بهموقع ثبت کنند، تا ۲۰٪ از مبلغ افزایش سرمایه (از سود سال مالی قبل) از مالیات معاف میشود.
- افت کمتر قیمت سهم نسبت به روشهای دیگر (چون سهام جدید نزدیک به قیمت بازار عرضه میشود).
- معایب:
- کاهش درصد مالکیت سهامداران فعلی: سلب حق تقدم ممکن است باعث احساس تضییع حق سهامداران شود، زیرا فرصت حفظ درصد مالکیت قبلی را ندارند.
- ریسک عدم استقبال: اگر قیمت عرضه جدید (حق تقدم) جذاب نباشد، ممکن است سرمایهگذاران تمایلی به خرید نداشته باشند و شرکت نتواند سرمایه مورد نیاز خود را تأمین کند.
- تعادل تأثیر: در مواردی که صرف سهام تقسیم نقدی شود، چون منجر به خروج نقدینگی از شرکت میشود، ممکن است برای شرکت مطلوب نباشد.
با وجود این معایب، استفاده از این روش به شرکتها انعطاف بیشتری میدهد تا با تعداد کمتری سهم و بدون افزایش بدهی، منابع مالی جدید جذب کرده و برای طرحهای توسعهای خود سرمایه بیشتری داشته باشند.
سوالات متداول
۱. افزایش سرمایه از محل صرف سهام چه تفاوتی با افزایش سرمایه عادی دارد؟
در افزایش سرمایه معمولی (معمولاً از محل آورده نقدی یا مطالبات)، به سهامداران قدیم حق تقدم تعلق میگیرد و آنها میتوانند سهام جدید را با پرداخت مبلغ اسمی خریداری کنند. اما در این روش با سلب حق تقدم، شرکت اولویت را از سهامداران قبلی سلب میکند و سهام جدید به عموم ارائه میشود. قیمت عرضه نیز بالاتر از ارزش اسمی است و تفاوت آن صرف سهام نام دارد که در حقوق مالکانه ثبت میشود.
۲. تغییر ثروت سهامداران قبلی چقدر است؟
اگر شرکت تصمیم بگیرد صرف سهام را به صورت سهام جایزه به سهامداران قبلی اختصاص دهد، کل دارایی سهامدار قبل و بعد از افزایش سرمایه عملاً ثابت میماند. به این دلیل که تعداد سهام او افزایش و قیمت سهم متناسباً کاهش مییابد. در مثال فرضی، قیمت سهم از ۱۰ هزار ریال به حدود ۷۰۰۰ ریال رسید ولی هر سهامدار به ازای هر سهم قدیم ۱.۵ سهم جدید دریافت کرد، بنابراین ارزش مجموع دارایی او تغییر نکرد. البته اگر صرف سهام به صورت نقدی بین سهامداران تقسیم شود، ثروت آنها ممکن است اندکی تغییر کند، اما این حالت به ندرت اجرا میشود.
۳. آیا شرکتها معافیت مالیاتی دارند؟
بله، طبق قانون، شرکتهای پذیرفته شده در بورس یا فرابورس که با سلب حق تقدم افزایش سرمایه میدهند و ثبت افزایش سرمایه خود را تا چهار ماه پس از پایان سال مالی انجام دهند، میتوانند تا ۲۰٪ از مبلغ افزایش سرمایه را از مالیات معاف کنند. برای بهرهمندی از این معافیت، شرکت باید گواهی ثبت افزایش سرمایه را به اداره مالیاتی ارائه دهد.
۴. سهامداران فعلی برای حفظ مالکیت خود چه کنند؟
در این روش، سهامداران قبلی حق تقدم دریافت نمیکنند، اما در نهایت مجمع عمومی شرکت میتواند با تصمیم خود بخشی از صرف سهام را به سهام جایزه تبدیل کند تا درصد مالکیت آنها جبران شود. در غیر این صورت، تنها گزینه سهامداران قبلی فروش سهم فعلی خود در بازار یا پیگیری تخصیص سهام جایزه در مجمع است.
منابع و ابزارهای مرتبط
برای آشنایی بیشتر با مبانی سرمایهگذاری در بورس و روشهای تحلیل، میتوانید در دورههای آموزشی ما شرکت کنید: جهت ثبت نام دوره طلایی شو و ثبت نام دوره صندوق باز اقدام نمایید. همچنین با اشتراک کانال وی ای پی به تحلیلهای اختصاصی و سیگنالهای ما دسترسی پیدا کنید. از طرفی برای انجام محاسبات مرتبط با بازارهای موازی، میتوانید از ابزارهای محاسباتی سایت محسن تحلیل استفاده کنید؛ به عنوان مثال ماشین حساب حباب سکه برای ارزیابی حباب قیمتی سکه، ماشین حساب طلای زینتی و ماشین حساب طلای دست دوم برای محاسبه قیمت دقیق طلا کاربرد دارد.