سهام عدالت یکی از مهمترین طرحهای اقتصادی ایران است که از سال ۱۳۸۵ با هدف توزیع عادلانه ثروت و مشارکت مردم در اقتصاد کشور آغاز شد. در این طرح، سهام برخی شرکتهای دولتی به افراد واجد شرایط واگذار گردید و دارندگان آن میتوانند از سود سالیانه و افزایش ارزش بازار این دارایی بهرهمند شوند. اما اگر صاحب این سهام فوت کند، وراث قانونی او باید مراحل خاصی را برای دریافت آن طی کنند. بر اساس قوانین بورس و فرایندهای جدید، انتقال این دارایی نیازمند تشریفات قانونی مشخص است. خوشبختانه با راهاندازی «سامانه میراث» توسط شرکت سپردهگذاری مرکزی، انتظار ۱۸ ساله برای تقسیم دارایی متوفیان به وراث پایان یافته و فرایند مربوطه بسیار سادهتر شده است. در ادامه، گامبهگام روش انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث، مدارک مورد نیاز و پاسخ به سؤالات متداول آورده شده است.
سامانه میراث؛ راهکار جدید برای تقسیم سهام عدالت متوفیان
سامانه یکپارچه «میراث» در اواخر سال ۱۴۰۲ (آبان ۱۴۰۲) توسط شرکت سپردهگذاری مرکزی رونمایی شد تا فرایند انتقال الکترونیکی سهام عدالت متوفیان به وراث را تسهیل کند. به گزارش منابع رسمی، این سامانه «تسهیم هوشمند و انتقال مکانیزه» دارایی متوفیان را به صورت رایگان و بدون نیاز به کاغذبازی پیچیده انجام میدهد. بهطور خلاصه، با استفاده از سامانه میراث و پورتال «دارا» (سامانه ذینفعان بازار سرمایه)، وراث میتوانند مراحل کار را آنلاین پیگیری کنند و تنها در مراحل نهایی (در صورت لازم) به دفاتر منتخب مراجعه نمایند. بهعنوان مثال، با راهاندازی سامانه میراث، «فرآیند تقسیم سهام عدالت متوفیان سادهتر و سریعتر شده است» و وراث میتوانند با در دست داشتن مدارک لازم، سهام متوفی را به نسبت سهم خود دریافت کنند. همچنین بر اساس اطلاعیه رسمی شرکت سپردهگذاری، وراث متوفیان سهام عدالت میتوانند از طریق ۴ بانک منتخب و ۴۴ کارگزاری در سراسر کشور دارایی را بهصورت رایگان دریافت کنند.
مراحل انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث
مراحل کلی انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث به شرح زیر است. ابتدا باید بررسی کنید که «زمان تشکیل پرونده» برای متوفی شما فرا رسیده باشد. برای این کار وارد پورتال یکپارچه دارا (آدرس: ddn.csdiran.ir یا dara.csdiran.ir) شوید و به بخش «امور سهام عدالت متوفی» بروید. در این بخش با وارد کردن کد ملی و تاریخ تولد متوفی، وضعیت دارایی او و زمان شروع تشکیل پرونده مشخص میشود. سپس مراحل زیر را دنبال کنید:
- استعلام وضعیت و تشکیل پرونده: اگر سامانه به شما اعلام کرد که زمان تشکیل پرونده فرا رسیده است، یکی از وراث (معمولاً فردی که در سامانه سجام ثبتنام و احراز هویت شده باشد) باید به شعبه کارگزاری منتخب یا یکی از بانکهای تعیینشده مراجعه کند. در این مرحله، با ارائه مدارک لازم (مشروح در بخش بعد) پرونده انحصار وراثت ایجاد میشود.
- تکمیل فرآیند انحصار وراثت: پس از مراجعه و تشکیل پرونده در شعبه کارگزاری یا بانک، باید صبر کنید تا مراحل اداری شامل کنترل مدارک و صدور مجوز انجام شود. طبق راهنما، این مراحل بهصورت رایگان و اغلب بدون نیاز به مراجعه حضوری اضافی انجام میشود.
- پیگیری از طریق سامانه: پس از ثبت پرونده، میتوانید با مراجعه مجدد به درگاه دارا و بخش «استعلام وضعیت پرونده»، روند تکمیل انتقال سهام را مشاهده و پیگیری کنید.در نهایت، پس از اتمام فرایند انحصار وراثت، سهم هر یک از وراث مطابق با سهمالارث او تخصیص پیدا میکند.
این مراحل به وراث اجازه میدهد با سهولت بیشتر، دارایی سهام عدالت متوفیان را به نام خود منتقل کنند. همانطور که در منابع رسمی آمده است، یکی از وراث کافیست نماینده همه وراث باشد و با مدارک هویتی خود و سایر وراث، فرایند انتقال را پیگیری کند.
مدارک لازم برای انتقال سهام عدالت متوفیان
برای انتقال سهام عدالت فوت شده به وراث، ارائه مدارک شناسایی و انحصار وراثت الزامی است. مهمترین مدارک مورد نیاز عبارتاند از:
- کارت ملی و شناسنامه متوفی: تصویر کارت ملی و صفحه اول شناسنامه فرد متوفی.
- کارت ملی و شناسنامه وراث: اصل یا تصویر برابر با اصل کارت ملی و شناسنامه تمام وراث قانونی تعیینشده در گواهی حصر وراثت.
- گواهی انحصار وراثت (حصر وراثت): اصل یا تصویر برابر با اصل گواهی انحصار وراثت صادر شده توسط شورای حل اختلاف.
- وصیتنامه متوفی (در صورت وجود): اگر متوفی وصیتنامه رسمی داشته است و در گواهی حصر وراثت به آن اشاره شده، اصل یا تصویر برابر با اصل وصیتنامه نیز ارائه شود.
- گواهی فوت: ارائه گواهی فوت فرد متوفی که توسط ثبت احوال صادر شده، لازم است (این مدرک معمولاً در تشکیل حصر وراثت لحاظ میشود).
- گواهی مالیات بر ارث: مطابق آییننامه آزادسازی سهام عدالت، اگر فرد متوفی پس از تاریخ ۱ مرداد ۱۳۹۹ فوت کرده باشد، ارثبرداران باید اصل یا تصویر برابر با اصل گواهی پرداخت مالیات بر ارث سهام عدالت را ارائه کنند. (بدون ارائه این گواهی امکان انتقال سهام برای متوفیانی که بعد از مرداد ۹۹ فوت کردهاند، وجود ندارد.)
توجه کنید که ارائه مدارک بهطور کامل و صحیح، موجب سرعت بیشتر در فرایند انتقال میشود. پس از تکمیل مراحل اداری و تایید نهایی، سهام عدالت متوفی به میزان سهمالارث هر یک از وراث به دارایی آنها اضافه خواهد شد.
مشاهده و (عدم امکان) فروش سهام عدالت پس از انتقال
پس از پایان فرایند انتقال، وراث میتوانند با ورود به سامانه ذینفعان بازار سرمایه (پنجره «دارا»)، سهام عدالت اضافه شده را در گزارش سبد دارایی خود مشاهده کنند. نکته مهم آنکه در حال حاضر تنها ۶۰٪ از ارزش سهام عدالت متوفی در حساب وراث نمایش داده میشود و امکان مشاهده و معاملهی باقی سهام وجود ندارد.
در خصوص فروش سهام عدالت نیز باید گفت که در حال حاضر فرصتی برای فروش مستقیم این سهام وجود ندارد. در گذشته برای مدتی کوتاه بازار فروش سهام عدالت فعال بود، اما به دلیل تقاضای بالا متوقف شد و تاکنون بازگشایی نشده است. بنابراین پس از انتقال، وراث تنها میتوانند سود سهام را دریافت کرده و منتظر تغییرات بعدی بازار یا تصمیمات نهادهای ذیربط باشند.
سوالات متداول
- وراث برای دریافت سهام عدالت متوفی چه اقداماتی باید انجام دهند؟ وراث قانونی ابتدا باید نسبت به ثبتنام در سامانه یکپارچه ذینفعان (ddn.csdiran.ir) و سامانه سجام اقدام کنند. سپس وارد درگاه دارا شده و از بخش «استعلام نوبت تشکیل پرونده» وضعیت تشکیل پرونده سهام عدالت متوفی را بررسی کنند. در صورت تایید زمان تشکیل پرونده و دارایی سهام، کافی است یکی از وراث به شعبه کارگزاری منتخب یا بانکهای اعلامشده مراجعه نماید. با ارائه مدارک فوق، تیم اداری مربوطه پرونده را تشکیل داده و مراحل بعدی را پیگیری میکند.
- آیا امکان انجام انتقال به صورت غیرحضوری وجود دارد؟ بله. سامانه میراث این امکان را فراهم کرده است که وراث بتوانند تمام مراحل را بهصورت آنلاین پیگیری و مدارک را بارگذاری نمایند. در صورت نیاز به مراجعه حضوری (برای مثال در صورت نقص در مدارک)، میتوانند به دفاتر منتخب مراجعه کنند، ولی روند اصلی به طور الکترونیک انجام میشود.
- چه زمانی سود سهام عدالت متوفیان واریز میشود؟ پس از اتمام فرایند انتقال و تعیین تکلیف نهایی سهام، سود دورهای سهام عدالت متوفی نیز به وراث پرداخت میشود. به بیان دیگر، وراثی که انتقال سهام متوفی را کامل کرده باشند، در زمان پرداخت سود سهام عدالت، معادل سهم خود از سود آن فرد متوفی را دریافت خواهند کرد.
- آیا وراث باید مالیات بر ارث پرداخت کنند؟ طبق آییننامه اجرایی آزادسازی سهام عدالت، برای متوفیانی که پس از ۱ مرداد ۱۳۹۹ فوت کردهاند، تقسیم سهام عدالت منوط به پرداخت مالیات بر ارث است. بدینصورت که وراث موظف به ارائه گواهی پرداخت مالیات (مستند به سهم سهام عدالت) هستند؛ در غیر این صورت امکان انتقال سهام وجود ندارد.
- آیا پس از مرداد ۹۹ امکان انتقال سهام عدالت وجود دارد؟ آییننامه آزادسازی سهام عدالت تصریح کرده است که فقط وراث متوفیانی که قبل از ۱ مرداد ۱۳۹۹ فوت شدهاند میتوانند سهام عدالت متوفی را منتقل کنند؛ افراد فوتشده بعد از این تاریخ مشمول انتقال سهام عدالت نشدهاند.
- چگونه وضعیت پرونده را پیگیری کنیم؟ پس از تشکیل پرونده در شعبه کارگزاری یا بانک، وراث میتوانند با ورود به پورتال دارا و بخش «استعلام وضعیت پرونده»، روند پیگیری درخواست انتقال را مشاهده کنند.
منابع و دورههای آموزشی مرتبط
برای ارتقای دانش سرمایهگذاری خود میتوانید از دورهها و منابع آموزشی محسن تحلیل استفاده کنید. بهعنوان مثال با ثبت نام دوره طلایی شو میتوانید اصول تحلیل و سرمایهگذاری در بازار طلا را بیاموزید و با ثبت نام دوره صندوق باز با نحوه سرمایهگذاری در صندوقهای بورس آشنا شوید. همچنین با اشتراک کانال وی ای پی محسن تحلیل، از تحلیلها و سیگنالهای اختصاصی بازار بهرهمند میشوید. علاوه بر این، ابزارهای آنلاین ارزشیابی طلا در سایت محسن تحلیل در دسترس شماست: برای نمونه، ماشین حساب حباب سکه محاسبه اختلاف قیمت سکه طلا نسبت به ارزش ذاتی، ماشین حساب طلای زینتی تعیین ارزش مصنوعات طلا و ماشین حساب طلای دست دوم تخمین قیمت طلاهای قدیمی را برای شما فراهم کردهاند.
در مجموع، با دنبالکردن مراحل فوق و ارائه مدارک لازم، وراث میتوانند بهصورت قانونی و آسان سهام عدالت متوفیان را به نام خود منتقل کنند. سهام عدالت متوفیان همچنان فقط منتقل میشود و در حال حاضر به هیچ وجه قابل فروش نیست. امیدواریم این راهنما به شما کمک کند تا با اطمینان فرایند انتقال سهام عدالت را طی کنید و از مزایای این دارایی مهم بهرهمند شوید.
پیشنهادهای مرتبط برای سرمایهگذاری و مدیریت دارایی
اگر به دنبال روشهای متنوع برای سرمایهگذاری و مدیریت داراییهای خود هستید، آشنایی با گزینههای زیر میتواند برایتان مفید باشد:
- صفر تا صد خرید نقره: بررسی انواع روش خرید نقره در ایران و در نهایت معرفی خرید نقره از کاریزما با کارمزد کم و نقدشوندگی بالا.
- گرفتن وام روی طلا و نقره: بررسی انواع روشهای دریافت وام با وثیقهگذاری طلا و نقره و در نهایت معرفی طرح وام کاریزما که میتوانید تا ۱۰۰ میلیون تومان وام ۶ ماهه دریافت کنید.
- خرید قسطی طلا: بررسی مزایای خرید قسطی طلا و در نهایت معرفی خرید قسطی طلا از والگلد با اقساط ۱۲ ماهه و سود ۲۳ درصدی.